Tczew. Park Miejski – rejon obecnych ulic Kołłątaja i Sienkiewicza. W tle widoczna wieża kościoła podominikańskiego (współcześnie Kościół pw. św. Stanisława Kostki). Widok z lat 1908-1913

Tczew. Park Miejski – rejon obecnych ulic Kołłątaja i Sienkiewicza. W tle widoczna wieża kościoła podominikańskiego (współcześnie Kościół pw. św. Stanisława Kostki). Widok z lat 1908-1913

miejscowość:

  • Tczew

obiekty widoczne:

  • Park Miejski [Początki tczewskiego „ogrodu” sięgają lat 1898-1899. Wówczas, z inicjatywy Willego Muscate, prezesa Towarzystwa Upiększania Miasta, a prywatnie przedsiębiorcy i wielkiego miłośnika zieleni, wydzierżawiono kilkuhektarowy teren, dający początek miejscu, które współcześnie uznawane jest za jedno z najatrakcyjniejszych założeń parkowych na terenie Pomorza. W roku 1910, z fundacji radcy sanitarnego, doktora Hermanna Schefflera, wykupiono kolejnych 10 hektarów gruntu z myślą o powiększeniu dotychczasowego terenu parkowego. Tym samym miejska enklawa zieleni objęła obszar o łącznej powierzchni 16,5 hektara;
    o Parku Miejskim w Tczewie pisał między innymi Edmund Raduński na kartach, wydanej w roku 1927, publikacji „Zarys historii miasta Tczewa”: Miasto zyskało dużo na wyglądzie estetycznym przez założenie parku. Ludność tczewska mocno odczuwała brak lasu bliskiego. Najbliższy oddalony jest o 12 kilometrów a dojazd niekoniecznie łatwy. W roku 1889 nadarzyła się sposobność nabycia 75 morgów wielkiego obszaru położonego na południowej granicy miasta. Na terenie tym powstał, dzięki zabiegom Towarzystwa Miłośników Miasta (Verschoenerungsverein) a szczególnie jego przewodniczącego, właściciela fabryki Willy Muscatego, piękny park rozszerzony w roku 1910 o dalsze 20 morgów nabytych z (…) fundacji dra Schefflera. (…) W roku 1915 zmarł właściwy twórca parku Muscate, Zarząd postanowił ustawić w parku obelisk z tablicą z brązu zawierającą następujący napis: „Cieniom zmarłego radcy Muscatego, twórcy i krzewiciela parku miejskiego”, niestety zamiar ten wykonać przeszkodziły wojna i przewrót polityczny.)
  • staw / fragment stawu z fontanną (czas powstania: 1905 rok; owalny staw usytuowany we wschodniej części parowu, pierwotnie obsadzony wodolubnymi bylinami; początkowo w centralnej części zbiornika znajdował się pojedynczy wodotrysk z dyszą obudowaną głazami z tufu wulkanicznego)
  • budynek przy ulicy Kołłątaja 4 (czas powstania obiektu: około 1905 roku; przebudowa: 1928 rok; pierwotnie biuro / mieszkanie pracownika obsługującego ujęcie wody „Park Miejski”)
  • kościół podominikański / Kościół pw. św. Mikołaja / Kościół pw. św. Jerzego / ob. Kościół Rzymskokatolicki pw. św. Stanisława Kostki (obiekt sakralny ufundowany w roku 1289 przez księcia pomorskiego Mestwina, do roku 1945 użytkowany przez gminę ewangelicką, prezbiterium datowane na IV ćwierćwiecze XIII wieku, nawa – poł. XIV wieku)
  • kamienica narożna przy ulicy Stromej 4 (czas powstania obiektu: 1906-1908; kamienica wybudowana przez Urzędniczą Spółdzielnię Mieszkaniową – Beamten Wohnungs Bauverein)
  • kamienica przy ulicy I. Paderewskiego 13 (czas powstania obiektu: 1906-1907, kamienica wybudowana przez Urzędniczą Spółdzielnię Mieszkaniową – Beamten Wohnungs Bauverein)
  • kamienica przy ulicy I. Paderewskiego 14 (czas powstania obiektu: 1906-1907, kamienica wybudowana przez Urzędniczą Spółdzielnię Mieszkaniową – Beamten Wohnungs Bauverein)
  • Parowa Fabryka Wódek i Likierów (później Fabryka Octu i Musztardy) / niem. Dampf Destillation und Colonialwaaren-Gross- Handlung v. Hermann Hein [fabryka założona pod koniec XIX wieku (1887 rok), zajmująca się początkowo destylacją alkoholu oraz produkcją koniaku; wł. Hermann Hein oraz synowie: Hermann Hein Junior i Willy Hein]
  • gazownia miejska (budowę gazowni miejskiej rozpoczęto w Tczewie w roku 1886; budynek wraz z piecem, niewielkim zbiornikiem oraz aparaturą oczyszczającą wzniesiono przy ulicy Ulrycha (współcześnie Wąska); pierwotnie inwestorem i właścicielem obiektu była spółka Thüringer Gasgesellschaft Leipzig; w 1888 roku, wraz z wygaśnięciem umowy na wyłączność w dostawach gazu przez spółkę z Lipska, podjęto decyzję o wykupieniu gazowni przez Zarząd Miejski; 1 lipca 1907 roku zakład włączony został do spółki Die Betriebsleitung der Gas-, Wasser und Kanal Werke; w roku 1923 na terenie staromiejskiej gazowni wybudowano dwa dodatkowe piece półgeneratorowe systemu Didera umożliwiające produkcję 1,2 mln mgazu rocznie (nawet w najlepszych okresach wykorzystywano zaledwie część mocy przerobowej zakładu; łączna długość sieci gazowej wynosiła wówczas 19 km); w drugiej połowie lat 40. XX wieku miejski gaz docierał już do niemal 2000 odbiorców i zasilał 88 latarń ulicznych; oprócz gazu w tczewskim zakładzie, będącym wówczas częścią Miejskich Zakładów Przemysłowych Gazownictwa, Wodociągów i Kanalizacji, produkowano ponad 1100 ton koksu oraz 90 ton smoły; w dwadzieścia lat później, w latach 60. XX wieku, miejski gaz docierał siecią liczącą 26 km do ponad 2600 odbiorców (!); 1 stycznia 1967 roku tczewska gazownia włączona została w struktury Gdańskiego Okręgowego Zakładu Gazowniczego; jeszcze przed rokiem 1970 osiągnięto maksymalny poziom produkcji gazu wynoszący niemal 3 mln m3, był to kres możliwości tczewskiego zakładu (z braku miejsca zrezygnowano również z budowy tak zwanej gazokoksowni); w roku 1973 zaczęto stopniowo rezygnować z gazu koksowniczego na rzecz gazu ziemnego; w 1974 roku ostatecznie zakończono proces odgazowywania węgla, a tczewska gazownia przekształcona została w rozdzielnię gazu)
  • most drogowy (czas powstania obiektu: 1851–1857, proj. Carl Lentze; pierwotnie obiekt zdobiło dziesięć wież w stylu neogotyckim, wznoszonych kolejno w latach 1856, 1857 i 1858, monumentalny charakter konstrukcji podkreślały dodatkowo dwie bramy wjazdowe, z których jedną, tę po stronie Tczewa, zdobiła płaskorzeźba, przedstawiająca pruskiego króla Fryderyka Wilhelma IV w towarzystwie budowniczych mostu: Carla Lentzego oraz szwajcarskiego inżyniera Rudolpha Eduarda Schinza)
  • most kolejowy (czas powstania obiektu: 1891 rok; dł. 1030 m)
  • wieże w stylu neogotyckim – wieże mostu kratowniczego / drogowego (wieżyczki wznoszono kolejno w latach: 1856 – na środkowym filarze, 1857 – na pierwszym i drugim filarze, 1858 – na czwartym i piątym filarze; we wnętrzu każdej z wież znajduje się kilka niewielkich pomieszczeń: przedsionek, prostokątna wnęka z wejściem na schody, sala wpisana w cylindryczną część wieży, a także drewniane podesty kolejnych kondygnacji)

osoby powiązane:

  • Willy Paul Gustaw Muscate – inicjator i założyciel Parku Miejskiego w Tczewie, fundator skrzydła koncertowego Hali Miejskiej (obecnie Centrum Kultury i Sztuki), kurator Szpitala Joannitów, współwłaściciel tczewskiej fabryki maszyn rolniczych
  • David Grove – przedsiębiorca berliński, właściciel firmy odpowiedzialnej za wykonanie projektu tczewskich zakładów wodociągowych przy obecnej ulicy H. Kołłątaja 4
  • Hermann Hein – przedsiębiorca, właściciel Parowej Fabryki Wódek i Likierów (później Fabryka Octu i Musztardy), działacz towarzystwa gospodarczego „Wirtschaftverband staedtische Berufe”, członek loży wolnomularskiej „Friedrich zum unasloeschlichen Gedaechtniss” (Fryderyk pod Niewygasłą Pamięcią)

datowanie:

1908 [po wybudowaniu kamienicy przy ulicy Stromej 4] – 1913

hasła ogólne:

Tczew, zieleń miejska, środowisko geograficzne, roślinność, kamienice Tczew, urbanistyka

hasła szczegółowe:

Tczew, Stare Miasto, park miejski, Park Miejski w Tczewie, staw, staw z fontanną, ulica Kołłątaja, ulica H. Kołłątaja, ulica Kołłątaja 4, ujęcie wody Park Miejski, zakłady wodociągowe – ulica Kołłątaja 4 – Tczew, kościół podominikański, kościół szkolny, Kościół pw. św. Stanisława Kostki w Tczewie, ulica Stroma, ulica Stroma 4, ulica Paderewskiego, ulica I. Paderewskiego, ulica Paderewskiego 13, ulica Paderewskiego 14, ulica Chopina, ulica Chopina 13, Willy Muscate, Willy Paul Gustaw Muscate, Hermann Hein, Parowa Fabryka Wódek i Likierów, Fabryka Octu i Musztardy, octownia, Zespół Wytwórni Wódek i Likierów Hermanna Heinego, most drogowy, most kolejowy, wieże w stylu neogotyckim, ulica Wąska, gazownia, gazownia miejska, gazownia miejska – ulica Wąska – Tczew, zima, śnieg, pocztówka fotograficzna, pocztówka koloryzowana, karta korespondencyjna, S. Jontofsohn Dirschau, Reserve Lazarett Dirschau, XX wiek

opis fizyczny:

  • pocztówka koloryzowana (fotograficzna); wyd. S. Jontofsohn, Dirschau [Tczew]
  • na rewersie karta pocztowa wypisana odręcznie – korespondencja w języku niemieckim (adresat: Leopoldine Lässer)

uwagi:

  • na odwrocie stempel pocztowy Dirschau [Tczew] z datą kwiecień 1916 (data dzienna nieczytelna)
  • na rewersie pieczątka Reserve Lazarett Dirschau / Lazaret w Tczewie [pocztówka wysłana prawdopodobnie przez pruskiego rekonwalescenta przebywającego w jednym z tczewskich lazaretów]
  • brak znaczka pocztowego

sygnatura:

Poczt610

zbiory Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie [kolekcja Ireneusza Dunajskiego]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Skip to content