miejscowość:
Tczew
osiedle:
Stare Miasto
ulice / place:
ulica Nowa (w latach 1881-1920 Neuer Weg; w latach 1920-1939 ulica Nowa; w latach 1939-1945 Neuer Weg; od 1945 roku ulica Nowa)
obiekty / miejsca widoczne:
- elektrownia miejska, ulica Nowa 5 / w latach 90. XX-2000. XXI wieku [stan na 1998 i 2002 rok] Gdańska Kompania Energetyczna „Energa” S.A. Zakład w Tczewie / obecnie [stan na 2026 rok] Energa-Operator S.A. Oddział w Gdańsku. Rejon Dystrybucji Tczew
(czas powstania obiektu: lata 1898-1899; rozbudowa: 1929 rok;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zakłady Energetyczne w Tczewie) - budynek administracyjny w zespole elektrowni miejskiej [fragment, prawa strona kadru], ulica Nowa 5a
(czas powstania obiektu: lata 1903-1906;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zakłady Energetyczne w Tczewie) - kamienica, ulica Sambora 7 [niem. Samborstrasse 7] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] warsztat i sklep garncarski, wł. Franciszek Napierała
(czas powstania obiektu: 1914 rok [budowniczy i inwestor: Anton Landowski];
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zrzeszenie Prywatnych Właścicieli Nieruchomości;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Jan Lisewski, nauczyciel; Władysław Maciaś, kolejarz; Gertruda Marszewska; Franciszek Napierała, mistrz garncarski; Leopold Żarnowski, kupiec;
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Klara Goldstein) - Kościół Rzymskokatolicki pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego 6 [w latach 1920-1939 i 1945-1960 ulica Dworcowa 2; w latach 1960-1997 ulica 1 Maja 2]
(czas powstania obiektu: 2. połowa XIII do 2. połowy XIV wieku [budowę zakończono przypuszczalnie w 1364 lub 1384 roku, za prawdopodobny przyjmuje się również 1400 rok];
styl architektoniczny: gotyk;
obiekt wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego [data wpisu: 4 stycznia 1972 roku; poz. 430];
uwagi: w okresie reformacji, tj. do 1595 roku, kościół farny pozostawał pod wspólnym zarządem protestantów i katolików, w 1597 roku został przekazany w wyłączne użytkowanie katolikom;
w czasie wojen szwedzkich, w latach 1626-1635, świątynia ponownie trafiła w ręce miejscowych protestantów)
kalendarium:
2. połowa XIII wieku: położenie fundamentów pod prezbiterium; budowa wieży z ostrołukowymi otworami okiennymi i drewnianym zwieńczeniem
1. połowa XIV wieku: wzniesienie prezbiterium z zakrystią i skarbcem oraz trójnawowego korpusu dobudowanego do istniejącej już wieży
2. połowa XIV wieku: budowa kaplic przy korpusie nawowym i przy południowej ścianie prezbiterium
lata 1686-1690: budowa barokowego ołtarza głównego
XVII-XVIII wiek: wyposażenie świątyni w większość znanych współcześnie ołtarzy i sprzętów liturgicznych
lata 1838-1839: generalny remont bryły kościoła zwieńczony powtórną konsekracją [w ramach remontu położono między innymi nowy, obniżony o 5 m dach nad nawą główną, obniżono również dach nad skarbcem i zakrystią]
lata 1906-1916: pokrycie polichromiami sklepienia nawy głównej, prezbiterium oraz kaplicy Matki Boskiej Różańcowej; ustawienie neogotyckich stalli i balustrady komunijnej w części przeznaczonej dla duchowieństwa i służby liturgicznej
lata 1927-1930: budowa neogotyckiego ołtarza Grobu Chrystusa
lata 1970-1980: renowacja wnętrza, odsłonięcie pierwotnej kolorystyki ołtarzy, odnowienie polichromii
29 sierpnia 1982 roku: pożar wieży kościelnej [w wyniku pożaru uszkodzeniu uległy połacie dachu nad nawą główną, drewniane zwieńczenie wieży, dzwony oraz zabytkowe organy Terletzkiego/Sobiechowskiego; ocalałe wyposażenie przeniesiono do sąsiadującego z farą kościoła pw. św. Stanisława Kostki]
lata 80. XX wieku (od 1982 roku): wykonanie murowanego zwieńczenia wieży, uzupełnienie więźby dachowej, odmalowanie wnętrza świątyni
lata 1983-1985: zakupienie i poświęcenie nowych dzwonów kościelnych [Maryja 924 kg, Odkupiciel Człowieka 1781 kg, Jan Paweł II 588 kg, Wacław 258 kg]
więcej: Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – Zabytek.pl
Historia parafii – Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie
datowanie:
przełom lat 70. i 80. XX wieku
hasła przedmiotowe / hasła ogólne:
Tczew, historia, architektura, osiedla Tczew, ulice Tczew, gospodarka, zagadnienia gospodarcze, przemysł, architektura przemysłowa, energetyka, religia, zagadnienia wyznaniowe, kościół, Kościół katolicki, Kościół rzymskokatolicki, obiekt sakralny, obiekty sakralne Tczew, pory roku, PRL, Polska Rzeczpospolita Ludowa
hasła przedmiotowe / hasła szczegółowe:
Tczew, Stare Miasto, ulica Nowa, ulica Nowa 5, ulica Nowa 5a, elektrownia miejska, zakład energetyczny, elektrownia miejska – ulica Nowa 5 – Tczew, zakład energetyczny – ulica Nowa 5 – Tczew, Zakłady Energetyczne w Tczewie, ulica Sambora 7, ulica Wyszyńskiego 6, fara, Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, Kościół Rzymskokatolicki pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, fara – ulica Wyszyńskiego 6 – Tczew, Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – ulica Wyszyńskiego 6 – Tczew, zima, śnieg, widok od strony ulicy Jana z Kolna, przełom lat 70. i 80. XX wieku
opis fizyczny:
fotografia czarno-biała
autor zdjęcia:
Stanisław Zaczyński (1938-2023, ur. Rokitki k. Tczewa) – fotograf, archiwista, kolekcjoner, laureat „Kociewskiego Pióra” – lokalnego wyróżnienia przyznawanego przez Towarzystwo Społeczno-Kulturalne im. Małgorzaty Hillar, Kawaler Medalu Pro Domo Trsoviensi
sygnatura:
VI3b-1407/RZS
numer teczki:
18
zbiory Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie
Podobne:
Tczew. Stare Miasto. Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego (wieża po pożarze). Lata 80. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Fragment ulicy 1 Maja (obecnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Widok od strony rynku. Lata 80. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Ulica 1 Maja (współcześnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Na drugim planie wieża kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Lata 80. XX wieku
Tczew. Pożar kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. W kadrze fragment ulicy 1 Maja (współcześnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego). Lata 80. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Fragment placu Generała Józefa Hallera. Lata 90. XX wieku
