miejscowość:
Tczew
osiedle:
Stare Miasto
ulice / place:
- ulica Sambora (w latach 1881-1904 Podlitzstrasse; w latach 1904-1920 Samborstrasse; w latach 1920-1939 ulica Sambora; w latach 1939-1945 Samborstrasse; od 1945 roku ulica Sambora)
- ulica Nowa (w latach 1881-1920 Neuer Weg; w latach 1920-1939 ulica Nowa; w latach 1939-1945 Neuer Weg; od 1945 roku ulica Nowa)
- ulica Księdza Piotra Ściegiennego (w latach 1881-1904 Langgarten Strasse; w latach 1904-1920 Langgartenstrasse; w latach 1920-1939 ulica Klasztorna; w latach 1939-1945 Langgartenstrasse; w latach 1945-1952 ulica Klasztorna; od 1952 roku ulica Księdza Piotra Ściegiennego)
- ulica Zamkowa (w latach 1881-1920 Schloßstrasse; w latach 1920-1939 ulica Zamkowa; w latach 1939-1945 Schloßstrasse; od 1945 roku ulica Zamkowa)
- ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego (w latach 1881-1904 Danzigerstrasse; w latach 1904-1920 Bahnhofstrasse; w latach 1920-1939 ulica Dworcowa; w latach 1939-1945 Bahnhofstrasse; w latach 1945-1960 ulica Dworcowa; w latach 1960-1997 ulica 1 Maja; od 1997 roku ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
- ulica Jana z Kolna (niem. Chausse nach Marienburg [zakresu lat nie ustalono]; w latach 1946-1960 ulica Tranzytowa; od 1960 roku ulica Jana z Kolna)
obiekty / miejsca widoczne:
- kamienica mieszkalna, ulica Sambora 12 [niem. Samborstrasse 12] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] garncarstwo, wł. Jan Ringel / obecnie [stan na 2026 rok] parking prywatny
(czas powstania obiektu: około 1890 roku; rozbiórka: początek lat 90. XX wieku;
pierwszy wł. Jan Studziński; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Józef Blum, robotnik; Jan Kleszczewski, kolejarz; Leon Krzyżanowski, robotnik; Teofil Kurowski, palacz; Antoni Mąka, ślusarz; Michał Neumann, robotnik; Franciszka Otta, wdowa; Józef Piechowski, zwrotniczy; Michał Plewa, urzędnik; Ryszard Rudłowski; Franciszek Rynkowski, palacz; Józef Sikora, robotnik; Jan Studziński, właściciel domu; Franciszek Trepkowski, robotnik; Franciszek Wojnowski, kupiec; Józef Żurawski, maszynista) - kamienica mieszkalna, pierwotnie kamienica mieszkalno-usługowa, ulica Sambora 13 [niem. Samborstrasse 13] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] zakład krawiecki, wł. Rudolf Gladis oraz warsztat stolarski, wł. Teodor Noch
(czas powstania obiektu: około 1890 roku;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Józef Androwski, nadkonduktor; B. Borowicz, technik; Franciszek Czerwiński, ślusarz; Rudolf Gladis, mistrz krawiecki; Józef Goczkowski, urzędnik; Antoni Milczewski, ślusarz; Teodor Noch, mistrz stolarski; Maria Paszek, praczka; Anna Świeczkowska, wdowa) - kamienica mieszkalna, ulica Sambora 14, róg ulic Sambora i Nowej [niem. Samborstrasse 14] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] tartak, wł. Teodor Nosowicz
(czas powstania obiektu: 1900 rok;
pierwszy wł. J. Lippfeld, handlarz drewnem; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zrzeszenie Prywatnych Właścicieli Nieruchomości;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Feliks Krüger, ślusarz; Franciszek Szarmach) - kamienica mieszkalno-usługowa, ulica Sambora 15 [niem. Samborstrasse 15] / pierwotnie Gmina Baptystów, niem. Baptisten Gemeinde / w latach 90. XX wieku [stan na 1998 rok] sklep z materiałami budowlanymi Dadato / w latach 2000. XXI wieku [stan na 2002 rok] sklep spożywczy / obecnie [stan na 2026 rok] parter bez funkcji handlowo-usługowej
(czas powstania obiektu: 1910 rok;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Mirsz [imię nieznane];
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Jan Arthur, stolarz; Władysław Behrendt, posterunkowy; Herman Borbe; Ignacy Dąbrowski, posterunkowy; Ksawery Dunajski, kolejarz; Stanisław Durka, urzędnik; Bronisław Halb, blacharz; Franciszek Kłos, kolejarz; Jan Matuszewski, robotnik; Anna Otto, krawcowa; Marta Otto, krawcowa; K. Puwalski, ślusarz; Henryk Rexin, wdowiec; Anna Sobota, nauczycielka; Stefan Sobota, kupiec; Jan Sowiński, ślusarz) - kamienica mieszkalna, ulica Sambora 7 [niem. Samborstrasse 7] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] warsztat garncarski, wł. Franciszek Napierała
(czas powstania obiektu: 1914 rok [budowniczy i inwestor: Anton Landowski];
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zrzeszenie Prywatnych Właścicieli Nieruchomości;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Jan Lisewski, nauczyciel; Władysław Maciaś, kolejarz; Gertruda Marszewska; Franciszek Napierała, mistrz garncarski; Leopold Żarnowski, kupiec;
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Klara Goldstein) - kamienica mieszkalna, pierwotnie kamienica mieszkalno-usługowa, ulica Sambora 5 [niem. Samborstrasse 5] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] rzeźnictwo, wł. Maksymilian Wenclik / obecnie [stan na 2026 rok] budynek deweloperski z siedemnastoma mieszkaniami i jednym lokalem użytkowym, wł. Tczewskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego
(czas powstania obiektu w pierwotnym kształcie [budynek widoczny w kadrze]: koniec XIX wieku [około 1890 roku]; rozbiórka: 2017 rok; czas powstania obiektu w obecnym kształcie [budynek deweloperski]: 2019 rok;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zrzeszenie Prywatnych Właścicieli Nieruchomości;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Aleksander Borkowski, kolejarz; Stanisław Burczyk, urzędnik; Karol Dąbrowski, cieśla; Olga Friedrich, wdowa; M. Garczarek, biurowy; Magdalena Gereczek, wdowa; Jakub Kabrowski; Otylia Klan, szwaczka; Helena Kwilie; Józef Lewandowski, cieśla; Jan Lipiński; Wojciech Literski, listonosz; Feliks Lorkowski, ślusarz; Józefa Malaszewska, wdowa; Franciszek Noch, kolejarz; Józef Ossowski; Izydor Piotrowski, kołodziej; Jan Pusz, pracownik kolei; Ignacy Pustkowski, murarz; Paweł Salewski, palacz; Agnieszka Salewska, praczka; Aug. Szyszka, murarz; Albert Treder, murarz; Maksymilian Wenclik, mistrz rzeźnicki; Maria Zielka, wdowa) - elektrownia miejska, ulica Nowa 5 / w latach 90. XX-2000. XXI wieku [stan na 1998 i 2002 rok] Gdańska Kompania Energetyczna Energa S.A. Zakład w Tczewie / obecnie [stan na 2026 rok] Energa-Operator S.A. Oddział w Gdańsku. Rejon Dystrybucji Tczew
(czas powstania obiektu: lata 1898-1899; rozbudowa: 1929 rok;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zakłady Energetyczne w Tczewie) - budynek mieszkalny w zespole elektrowni miejskiej, ulica Nowa 4 [niem. Neuer Weg 4]
(czas powstania obiektu: lata 1903-1906; przebudowa: 1920 rok;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zakłady Energetyczne w Tczewie;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Bronisław Cylkowski, werkmistrz; Karol Hempel, radca miejski) - budynek mieszkalny, ulica Księdza Piotra Ściegiennego 2 [w latach 1920-1939 ulica Klasztorna 2-6; niem. Langgarten 2-6] / obecnie [stan na 2026 rok] teren niezagospodarowany
(czas powstania obiektu: około 1900 roku; rozbiórka: 2004 rok;
uwagi: pierwotnie budynek wchodził w skład zespołu architektonicznego Hali Miejskiej w Tczewie) - kamienica mieszkalna, ulica Zamkowa 21 [niem. Schloßstrasse 21a-21b]
(czas powstania obiektu: około 1905 roku;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: J. Czajkowski, ślusarz; Damps [imię nieznane], wdowa; Jakub Deyck, robotnik; Robert Dłużewski, kolejarz; Edward Döffert, robotnik; Konrad Gembicki, kolejarz; Bolesław Kaczorowski, szewc; Bernard Klein, urzędnik; Herman Klein, maszynista; Antoni Kukliński, robotnik; August Kur, robotnik; Jan Kur, kolejarz; Franciszek Lewandowski, kolejarz; Czesław Ludka, kolejarz; Julia Ludka, praczka; M. Porzega, kupiec; Franciszek Romanowski, kolejarz; Anna Rutkowska, wdowa; Franciszek Sarna, kolejarz; Weronika Schumacher, wdowa; Jan Skok, urzędnik; Józef Śledź, kolejarz; Franciszek Steeger, kolejarz; Jan Szabla, kolejarz; Franciszek Szymański, robotnik; Leon Wałaszewski, kolejarz; Zofia Wehrsig, wdowa; Robert Wiśniewski, robotnik; Teodor Zakrzewski, robotnik;
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Ferdinand Hoffmann; Victor Marx; Szpinalska [imię nieznane]) - kamienica mieszkalna, ulica Zamkowa 21b [niem. Schloßstrasse 21a-21b]
(czas powstania obiektu: około 1910 roku; remont: lata 90. XX wieku;
uwagi: na przełomie XIX i XX wieku [stan na 1896 i 1904 rok] w miejscu kamienicy znajdował się budynek stajni;
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Ferdinand Hoffmann; Victor Marx; Szpinalska [imię nieznane]) - dom, ulica Zamkowa 21c
(czas powstania obiektu: koniec XIX wieku;
uwagi: budynek po raz pierwszy oznaczony na planie sytuacyjnym Tczewa z 1896 roku;
w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Stanisław Bizon) - Pomorska Fabryka Drożdży Polmos S.A. w Tczewie, pot. drożdżownia, ulica Za Dworcem 3/4 / obecnie [stan na 2026 rok] teren niezagospodarowany
(czas powstania obiektu: 1879 rok; rozbiórka: 2011 rok)
kalendarium:
1. połowa XIX wieku: cukrownia i młyn
lata 1848-? [nie ustalono]: cementownia
2. połowa XIX wieku-początek XX wieku: cukrownie [od 1879 roku Cukrownia Tczewska; od 1886 roku Cukrownia Ceres/Cukrownia Królewiecka]
lata 1914-1915: administracja wojskowa
lata 1915-1920: cukrownia
lata 1920-1923/24: Cukrownia Tczew Towarzystwo Akcyjne
lata 1923/24-1925: różnorodna działalność, m.in. suszarnia ziół, destylarnia olejków, wytwórnia płyt korkowych, młyn zbożowy, tartak
lata 1925-1932: krochmalnia, tartak i młyn parowy, wł. Zakłady Rolniczo-Przemysłowe Solanum S.A. w Tczewie
lata 1932-? [nie ustalono]: fabryka krochmalu ryżowego, proteiny oraz paszy ryżowej, wł. Zakłady Przemysłowo-Handlowe Polska Chiozza S.A., od 1939 roku wł. Pomorskie Zakłady Przemysłowo-Handlowe S.A. w Tczewie
lata 1932-1941: fabryka drożdży prasowanych, wł. Zrzeszenie Producentów Drożdży
lata 1945-1962: fabryka drożdży i fabryka krochmalu
lata 1962-1991: Fabryka Drożdży w Tczewie, wł. Starogardzkie Zakłady Przemysłu Spirytusowego Polmos w Starogardzie Gdańskim
lata 1991-2007: Pomorska Fabryka Drożdży Polmos S.A. w Tczewie
więcej: https://www.dawnytczew.pl/pl/gospodarka/252-drozdzownia-i-cukrownia.html - Dom Kultury Kolejarza w Tczewie, ulica 1 Maja 4 [w latach 1931-1939 i 1945-1960 ulica Dworcowa 4; niem. Bahnhofstrasse 4] / obecnie [stan na 2026 rok] Centrum Kultury i Sztuki w Tczewie, ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego 10
(czas powstania obiektu: 1910 rok; odbudowa: lata 1945-1948; remont: lata 1997-2002;
w latach 1956-1992 wł. Związek Zawodowy Kolejarzy; od 1992 roku wł. Miasto Tczew)
kalendarium:
po 1910 roku: Hala Miejska w Tczewie, niem. Stadthalle
lata 20. XX wieku [stan na 1924 rok; za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina]: Dom Miejski w Tczewie
lata 1948-1956: Miejski Dom Kultury Robotniczej w Tczewie
lata 1956-1995: Dom Kultury Kolejarza w Tczewie
lata 2002-2007: Tczewski Dom Kultury w Tczewie [w strukturach Tczewskiego Domu Kultury działały m.in. Fundacja Domu Kultury oraz Tczewskie Centrum Kultury]
od 2007 roku: Centrum Kultury i Sztuki w Tczewie - most kolejowy
(czas powstania obiektu: 1891 rok; odbudowa po II wojnie światowej: lata 1946-1947; remont generalny w ramach modernizacji linii kolejowej Warszawa-Gdynia: lata 2009-2010) - Wisła
datowanie:
lata 80. XX wieku
hasła przedmiotowe / hasła ogólne:
Tczew, historia, architektura, osiedla Tczew, ulice Tczew, kamienice Tczew, gospodarka, zagadnienia gospodarcze, przemysł, architektura przemysłowa, zakład przemysłowy, energetyka, przemysł spożywczy, produkcja drożdży, zakłady pracy Tczew, kultura, instytucje kultury Tczew, środowisko naturalne, środowisko geograficzne, hydrologia, rzeka, mosty, inżynieria, PRL, Polska Rzeczpospolita Ludowa
hasła przedmiotowe / hasła szczegółowe:
Tczew, Stare Miasto, ulica Sambora, ulica Sambora 12, ulica Sambora 13, ulica Sambora 14, ulica Sambora 15, ulica Sambora 5, ulica Sambora 7, ulica Nowa, ulica Nowa 4, ulica Nowa 5, elektrownia miejska, zakład energetyczny, elektrownia miejska – ulica Nowa 5 – Tczew, zakład energetyczny – ulica Nowa 5 – Tczew, Zakłady Energetyczne w Tczewie, ulica Ściegiennego, ulica Księdza Piotra Ściegiennego, ulica Ściegiennego 2, ulica Zamkowa, ulica Zamkowa 21, ulica Zamkowa 21b, ulica Zamkowa 21c, ulica Za Dworcem, ulica Za Dworcem 3/4, drożdżownia, Pomorska Fabryka Drożdży w Tczewie, Pomorska Fabryka Drożdży Polmos S.A. w Tczewie, drożdżownia – ulica Za Dworcem 3/4 – Tczew, Pomorska Fabryka Drożdży – ulica Za Dworcem 3/4 – Tczew, Pomorska Fabryka Drożdży Polmos S.A. – ulica Za Dworcem 3/4 – Tczew, komin fabryczny, Dom Kultury Kolejarza w Tczewie, Wisła, most kolejowy, widok z góry, widok z lotu ptaka, widok z wieży kościoła farnego, widok z wieży kościoła pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, lata 80. XX wieku
opis fizyczny:
fotografia czarno-biała
autor zdjęcia:
Stanisław Zaczyński (1938-2023, ur. Rokitki k. Tczewa) – fotograf, archiwista, kolekcjoner, laureat „Kociewskiego Pióra” – lokalnego wyróżnienia przyznawanego przez Towarzystwo Społeczno-Kulturalne im. Małgorzaty Hillar, Kawaler Medalu Pro Domo Trsoviensi
sygnatura:
VI2b-1412/RZS
numer teczki:
18
zbiory Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie
Podobne:
Tczew. Stare Miasto. Fragment ulicy Zamkowej. Widok od strony skrzyżowania ulic Zamkowej i Okrzei. Lata 90. XX wieku.
Tczew. Osiedle Stare Miasto. Elektrownia miejska przy ulicy Nowej. Widok od strony ulicy Jana z Kolna. Przełom lat 70. i 80. XX wieku.
Tczew. Osiedle Nowe Miasto. Pawilony handlowo-usługowe przy ulicy Targowej. Widok od strony ulicy Wojska Polskiego. Lata 80. XX wieku.
Tczew. Stare Miasto. Fragment ulicy Sambora. Widok od strony skrzyżowania ulic Sambora i Zamkowej. Lata 90. XX wieku.
Tczew. Stare Miasto. Restauracja Bałtycka. Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego 39 (w latach 1960-1997 ulica 1 Maja 19). Lata 2000. XXI wieku
