miejscowość:
Tczew
osiedle:
Stare Miasto
ulice / place:
- Plac Generała Józefa Hallera (w latach 1881-1904 Marktplatz; w latach 1904-1920 Markt; w latach 1920-1934 Stary Rynek; w latach 1934-1939 Plac Bronisława Pierackiego; w latach 1939-1945 Adolf Hitler Platz; w latach 1945-1990 Plac Wolności; od 1990 roku Plac Generała Józefa Hallera)
- ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego (w latach 1881-1904 Danzigerstrasse; w latach 1904-1920 Bahnhofstrasse; w latach 1920-1939 ulica Dworcowa; w latach 1939-1945 Bahnhofstrasse; w latach 1945-1960 ulica Dworcowa; w latach 1960-1997 ulica 1 Maja; od 1997 roku ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego)
- ulica Garncarska (w latach 1881-1920 Töpferstrasse; w latach 1920-1939 ulica Garncarska; w latach 1939-1945 Töpferstrasse; od 1945 roku ulica Garncarska)
obiekty / miejsca widoczne:
- kamienica mieszkalno-usługowa, ulica Garncarska 1/2 [niem. Töpferstrasse 1 i 2] / w latach 1875-1919 piętrowy dom mieszkalny ze skrzydłem bocznym oraz piętrowy budynek tylni z drewnianą stajnią i pomieszczeniem spichrzowym / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] skład bławatów i konfekcji / w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] sklep motoryzacyjny / w latach 90. XX wieku [stan na 1998 rok] sklep przemysłowy Gram, wł. Roman Sierputowski oraz Przedsiębiorstwo Handlowo-Usługowe Elektro PM, wł. Przemysław Misiewicz / w latach 2000. XXI wieku [stan na 2002 rok] sklep meblowy / w latach 2010-? Cukiernia Sowa / obecnie [stan na 2026 rok] Pub Po Maluchu [lokal w stylu PRL]
(czas powstania obiektu: 1919 rok; przebudowa z dostosowaniem parteru do celów handlowych oraz zmiany w obrębie fasady: 1924 rok;
w latach 1879-1919 wł. Aleksander Julius Henniges; w 1919 roku wł. Georg Morgenroth, instalator; w latach 1919-1928 wł. Kurt Olias, inżynier; w latach 1928-1939 wł. Konrad Wiśniewski, inżynier; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Zofia Wiśniewska
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Wessel [imię nieznane]) - kamienica mieszkalno-usługowa, Plac Generała Józefa Hallera 18 [w latach 1934-1939 Plac Pierackiego 18; w latach 1945-1990 Plac Wolności 18; niem. Markt 18] / na początku XX wieku kawiarnia [niem. Kaiser’s Kaffee Geschaft] oraz sklep obuwniczy [niem. Schuhwarenhaus, wł. M. Leÿde] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] Bank Dyskontowy S.A. w Tczewie, późn. Komunalna Kasa Oszczędności Miasta Tczewa / w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Hurtu Spożywczego Społem [parter i 1. piętro] / w latach 90. XX wieku [stan na 1998 rok] sklep odzieżowy Inter Fashion s.c. / w latach 2000. XXI wieku [stan na 2002 rok] Handlobank Pion Bankowości Detalicznej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Oddział w Tczewie / w latach 2017-2025 Bar Shot, wł. Martyna Lizuraj i Michał Jancen / obecnie [stan na 2026 rok] obiekt niezagospodarowany, parter bez funkcji usługowo-handlowej
(czas powstania obiektu w obecnym kształcie: około 1900 roku; budowa nowych okien wystawowych od strony rynku: 1901 rok; przebudowa [zmiany w obrębie fasady]: 1922 rok;
w latach 1854-1899 wł. Amalia Dahmer, wdowa; od 1899 roku wł. Gmina Miejska Tczew; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Ludwika Brzozowska;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Antoni Schornak, dyrektor banku; Emma Zimmermann, wdowa) - kamienica mieszkalno-usługowa, Plac Generała Józefa Hallera 1 [w latach 1934-1939 Plac Pierackiego 1; w latach 1945-1990 Plac Wolności 1; niem. Markt 1] / około 1900 roku sklep żelazny [niem. Eisenhandlung], wł. Joseph Sternberg / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] skład wyrobów tytoniowych, wł. Marian Wyszyński oraz Warszawskie Towarzystwo Transportu i Żeglugi S.A. Oddział w Tczewie / w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] sklep jubilerski Jubiter [parter]; sklep odzieżowy Galanteria [parter]; biura Tczewskiego Domu Kultury [1. piętro] / w latach 90. XX wieku [stan na 1998 rok] Sklep Jubilerski Cezary / obecnie [stan na 2026 rok] Sklep Jubilerski Cezary, wł. Anna Opalińska i Krzysztof Opaliński
(czas powstania obiektu w obecnym kształcie: 1. połowa XIX wieku; przebudowa okna wystawowego od strony ulicy 1 Maja [obecnie ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego]: 1907 rok;
w latach 1891-1939 wł. Joseph Sternberg, kupiec; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych;
mieszkańcy lata 20. XX wieku [za: Księga adresowa Tczewa i Pelplina, 1924]: Helena Bartsch, prokurentka; Michał Gembarowski; Bronisław Henner, kupiec; Piotr Hlibczuk, urzędnik; Benedykta Rutkowska, stenotypistka; Minna Sternberg, wdowa) - kamienica mieszkalno-usługowa opatrzona szyldem „Bar Starówka”, Plac Generała Józefa Hallera 2 [w latach 1934-1939 Plac Pierackiego 2; w latach 1945-1990 Plac Wolności 2; niem. Markt 2] / w okresie międzywojennym Hotel Centralny, wł. Stanisław Klarowski, późn. Jan Szerle / w latach 80. i 90. XX wieku Bar Gastronomiczny Wisełka, wł. Kazimierz Budda / w latach 2000. XXI wieku [stan na 2002 rok] Bar Starówka / obecnie [stan na 2026 rok] Zaika The Indian Taste [kuchnia indyjska]; wcześniej Pizzeria Beat
(czas powstania obiektu w pierwotnym kształcie: 1. połowa XIX wieku; modernizacja elewacji frontowej: 1911 rok [wyk. F. Wodtke]; pożar kamienicy: marzec 1945 roku; czas powstania obiektu w obecnym kształcie [odbudowa]: po 1945 roku;
w latach 1899-1911 wł. Richard Borschke, kupiec; w latach 1911-1919 wł. Hermann Kallmann, kupiec; w latach 1919-1930 wł. Stanisław Klarowski; w latach 1930-1941 wł. Jan Szerle, kupiec; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych) - kamienica mieszkalno-usługowa, Plac Generała Józefa Hallera 20 [w latach 1934-1939 Plac Pierackiego 20; w latach 1945-1990 Plac Wolności 20; niem. Markt 20] / w latach 20.-30. XX wieku restauracja, wł. Agnieszka i Franciszek Belau / w latach 1952-1992 kawiarnia Mocca, wł. brak danych / w latach 1992-2019 Restauracja-Kawiarnia Mocca, wł. Renata i Piotr Czapiewscy / obecnie [stan na 2026 rok] Restauracja-Pizzeria You, wł. Piotr Starzecki
(czas powstania obiektu: około 1880 roku; przebudowa i modernizacja wnętrz [dla kupca G. Brauna]: 1896 rok; powiększenie okien wystawowych w parterowej części budynku [na potrzeby sklepu kolonialnego, wł. Richard Konopatzki]: 1910 rok; remont elewacji: 1932 rok;
w latach 1876-1900 wł. Gustaw Braun, kupiec; w latach 1900-1918 wł. Richard Konopatzki [Konopacki], kupiec; w latach 1918-1921 wł. Karl Eisenack, kupiec zbożowy; w latach 1921-1939 wł. Agnieszka Belau;
osoby powiązane [za: Magistrat Miasta Tczewa Akta Nadzoru Budowlanego, 1879-1950]: Zawitowski [imię nieznane]) - kamienica mieszkalno-usługowa, ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego 4 [w latach 1920-1939 i 1945-1960 ulica Dworcowa 1; w latach 1960-1997 ulica 1 Maja 1; niem. Bahnhofstrasse 1] / w latach 20. XX wieku [stan na 1924 rok] skład czekolady, cukierków deserowych, biszkoptów, kakao, herbaty i kawy, wł. Aniela Bielska oraz księgarnia i skład papieru, wł. Władysław Majtkowski / w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] Eldom Sprzęt AGD / w latach 90.XX-2000. XXI wieku [do marca 2025 roku] sklep rowerowy Rekord / obecnie [stan na 2026 rok] obiekt niezagospodarowany, parter bez funkcji usługowo-handlowej
(czas powstania obiektu [bryła]: około 1840 roku; modernizacja i przebudowa wnętrz: koniec XIX wieku;
pierwszy wł. Joseph Sternberg, kupiec; w latach 1850-1857 wł. Caroline Wilhelmine Pfeiler; w latach 1857-1897 wł. Eduard Pfeiler, mistrz piekarski; w latach 1897-1903 wł. Hermann Klischel; w latach 1903-1910 wł. Gustaw Heffen; od 1910 roku wł. państwo pruskie; w latach 80. XX wieku [stan na 1980 rok] wł. Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych) - Kościół Rzymskokatolicki pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego 6 [w latach 1920-1939 i 1945-1960 ulica Dworcowa 2; w latach 1960-1997 ulica 1 Maja 2]
(czas powstania obiektu: 2. połowa XIII do 2. połowy XIV wieku [budowę zakończono przypuszczalnie w 1364 lub 1384 roku, za prawdopodobny przyjmuje się również 1400 rok];
styl architektoniczny: gotyk;
obiekt wpisany do rejestru zabytków województwa pomorskiego [data wpisu: 4 stycznia 1972 roku; poz. 430];
uwagi: w okresie reformacji, tj. do 1595 roku, kościół farny pozostawał pod wspólnym zarządem protestantów i katolików, w 1597 roku został przekazany w wyłączne użytkowanie katolikom;
w czasie wojen szwedzkich, w latach 1626-1635, świątynia ponownie trafiła w ręce miejscowych protestantów)
kalendarium:
2. połowa XIII wieku: położenie fundamentów pod prezbiterium; budowa wieży z ostrołukowymi otworami okiennymi i drewnianym zwieńczeniem
1. połowa XIV wieku: wzniesienie prezbiterium z zakrystią i skarbcem oraz trójnawowego korpusu dobudowanego do istniejącej już wieży
2. połowa XIV wieku: budowa kaplic przy korpusie nawowym i przy południowej ścianie prezbiterium
lata 1686-1690: budowa barokowego ołtarza głównego
XVII-XVIII wiek: wyposażenie świątyni w większość znanych współcześnie ołtarzy i sprzętów liturgicznych
lata 1838-1839: generalny remont bryły kościoła zwieńczony powtórną konsekracją [w ramach remontu położono między innymi nowy, obniżony o 5 m dach nad nawą główną, obniżono również dach nad skarbcem i zakrystią]
lata 1906-1916: pokrycie polichromiami sklepienia nawy głównej, prezbiterium oraz kaplicy Matki Boskiej Różańcowej; ustawienie neogotyckich stalli i balustrady komunijnej w części przeznaczonej dla duchowieństwa i służby liturgicznej
lata 1927-1930: budowa neogotyckiego ołtarza Grobu Chrystusa
lata 1970-1980: renowacja wnętrza, odsłonięcie pierwotnej kolorystyki ołtarzy, odnowienie polichromii
29 sierpnia 1982 roku: pożar wieży kościelnej [w wyniku pożaru uszkodzeniu uległy połacie dachu nad nawą główną, drewniane zwieńczenie wieży, dzwony oraz zabytkowe organy Terletzkiego/Sobiechowskiego; ocalałe wyposażenie przeniesiono do sąsiadującego z farą kościoła pw. św. Stanisława Kostki]
lata 80. XX wieku (od 1982 roku): wykonanie murowanego zwieńczenia wieży, uzupełnienie więźby dachowej, odmalowanie wnętrza świątyni
lata 1983-1985: zakupienie i poświęcenie nowych dzwonów kościelnych [Maryja 924 kg, Odkupiciel Człowieka 1781 kg, Jan Paweł II 588 kg, Wacław 258 kg]
więcej: Kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – Zabytek.pl
Historia parafii – Parafia Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie - samochód osobowy Skoda Octavia
osoby widoczne:
przechodzień
datowanie:
17 września 2005
hasła przedmiotowe / hasła ogólne:
Tczew, historia, architektura, osiedla Tczew, ulice Tczew, kamienice Tczew, gospodarka, zagadnienia gospodarcze, usługi, gastronomia, przemysł spożywczy, przemysł gastronomiczny, bar, transport, motoryzacja, infrastruktura drogowa, religia, zagadnienia wyznaniowe, kościół, Kościół katolicki, Kościół rzymskokatolicki, obiekt sakralny, obiekty sakralne Tczew
hasła przedmiotowe / hasła szczegółowe:
Tczew, Stare Miasto, rynek, plac Hallera, plac Generała Józefa Hallera, plac Hallera 1, plac Hallera 2, bar Starówka, bar Starówka – plac Hallera 2 – Tczew, plac Hallera 18, plac Hallera 20, ulica Garncarska, ulica Garncarska 1/2, ulica Garncarska 1-2, ulica Wyszyńskiego, ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego, ulica Wyszyńskiego 4, ulica Wyszyńskiego 6, fara, Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, Kościół Rzymskokatolicki pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tczewie, fara – ulica Wyszyńskiego 6 – Tczew, Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego – ulica Wyszyńskiego 6 – Tczew, samochód osobowy, Skoda Octavia, przechodzień, widok od strony ulicy Garncarskiej, wrzesień 2005, 17 września 2005, 17.09.2005, 2005 rok, lata 2000. XXI wieku
opis fizyczny:
fotografia barwna
autor zdjęcia:
Stanisław Zaczyński (1938-2023, ur. Rokitki k. Tczewa) – fotograf, archiwista, kolekcjoner, laureat „Kociewskiego Pióra” – lokalnego wyróżnienia przyznawanego przez Towarzystwo Społeczno-Kulturalne im. Małgorzaty Hillar, Kawaler Medalu Pro Domo Trsoviensi
sygnatura:
VI2b-9470/RZS
zbiory Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Aleksandra Skulteta w Tczewie
Podobne:
Tczew. Fragment placu Generała Józefa Hallera (daw. plac Wolności). Widok od strony ulicy Garncarskiej. Na drugim planie kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Lata 90. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Fragment placu Generała Józefa Hallera. Lata 90. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Widok od strony placu Generała Józefa Hallera (daw. plac Wolności). Lata 90. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Ulica Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Widok od strony Placu Generała Józefa Hallera. Lata 90. XX wieku
Tczew. Stare Miasto. Fragment placu Generała Józefa Hallera. W tle kościół pw. św. Stanisława Kostki (tzw. kościół szkolny). Lata 90. XX wieku
